57 | THORNANDER Nils (1958-2022)

Nils Thornander

1958–2022

Nils Thornander werd geboren op 3 mei 1958 in Stockholm, Zweden, als zoon van een Zweedse vader en een Franse moeder.

Op vijftienjarige leeftijd vestigde hij zich in Frankrijk, waar hij onderwijs volgde aan het Lycée Condorcet in Parijs. Voor dit lycée werd hij na de rentrée van 1973 door de televisie geïnterviewd over de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd.

Thornander besloot al vroeg kunstenaar te worden, maar koos daarbij niet voor een gemakkelijke weg. Eerst wilde hij de klassieke technieken van de grote schilderkunst beheersen. Daarna gebruikte hij die beheersing juist om nieuwe esthetische vormen te onderzoeken. In zijn schilderkunst bracht hij categorieën samen die binnen de kunstgeschiedenis vaak als tegengesteld werden gezien.

Ook in zijn muzikale werk stelde hij vaste grenzen ter discussie. Hij onderzocht de tegenstelling tussen kunstmuziek en populaire muziek, en liet disciplines in elkaar overlopen: video en schilderkunst, fysieke materie en digitale representatie, beeld, woord en geluid.

In 1994 schreef hij voor het Zweedse avant-gardetijdschrift 90Tal zijn manifeste du Continuum. Daarin formuleerde hij zijn visie op de rol van de kunstenaar in de hedendaagse wereld. Volgens Thornander moest de kunstenaar opnieuw nadenken over beweeglijke standpunten, veranderende werkelijkheden en de verbinding tussen voorheen tegengestelde vormen van representatie.

Aan het einde van de jaren tachtig ontwikkelde hij een techniek van volumeschilderkunst met immersieve hyperkubussen. Ook werkte hij met lichtkasten, waarin hij de werking van natuurlijk licht en elektrisch licht tegenover elkaar plaatste. Daarnaast maakte hij schilderijen waarin de vaste materie van de schilderkunst werd verbonden met de vergankelijkheid van videoprojectie.

Vanaf het midden van de jaren negentig hield Thornander zich ook bezig met digitale kunst. In 1995 maakte hij, op uitnodiging van Alberto Sorbelli, een werk voor de cd-rom Just from Cynthia, gepresenteerd in het Centre Pompidou. Hierin verbond hij humanistische vragen met het idee van panoptische waarneming.

De spanning tussen fysieke materie en digitale representatie leidde later tot werken die hij samen met Mildred Simantov maakte. Daartoe behoren onder meer Réfectoire, gepresenteerd in het Musée Carnavalet tijdens Nuit Blanche 2010, en L’Âge adulte, le Tuning Book, een boek-album met QR-code, tentoongesteld in het Palais de Tokyo.

In 2016 realiseerde hij het werk Like Me, dat zich uitstrekte over een ruimte van 600 vierkante meter.

Vanaf de jaren 2000 kreeg muziek een steeds belangrijkere plaats in zijn oeuvre. In 1998 koos Silke Fischer hem voor de muziek van haar documentaire Putzen in Paris, ook bekend als Paris poussière, uitgezonden door Arte Thema.

Hij verzorgde ook het sounddesign voor Claims of Victor van Magnus Bärtas, gepresenteerd in Seoul in 2015. In 2016 componeerde hij de muziek voor de lange speelfilm Reception (Save The Date) van Gilles Verdiani.

Aan het einde van de jaren 2010 werkte Thornander aan Absolute Value, een vierentwintig uur durende compositie waarvan de geluidsfrequenties volgens de omschrijving bedoeld waren om “de wereld te stemmen”. Een eerste fragment van dit werk werd in 2019 gecreëerd bij IRCAM.

Thornander werkte ook samen met andere kunstenaars en makers op het gebied van opera, theater, film, televisie en kunstboeken. In 2000 richtte hij met Gilles Verdiani La Zone Érogène op, een laboratorium voor life-design. Later sloten Brian Lucas en Hortense Vorringen zich daarbij aan. Het collectief realiseerde onder meer Préliminaires, een meervoudig werk op dvd.

In 2022 bereidde Thornander het boek Jour voor, een verzameling van zijn beste publicaties op sociale netwerken. Na zijn dood werd het boek voltooid door vrienden en in mei 2023 gepubliceerd bij Edisens Paris.

Nils Thornander overleed op 10 juni 2022 in Parijs.

Nils Thornander past niet eenvoudig in één categorie. Hij was beeldend kunstenaar, theoreticus, componist, maker van geluidswerken en onderzoeker van de grens tussen materie, beeld, taal en klank. Juist daardoor is hij interessant: niet als kunstenaar van één discipline, maar als iemand die voortdurend probeerde de schotten tussen disciplines open te breken.

Luister/kijktip: Reception (Save The Date), een film van Gilles Verdiani met muziek en beeldend werk van Nils Thornander.